آشنایی با تاریخچه شب یلدا ؛ بلندترین شب سال

شب یلدا یا شب چلّه شبی است که تنها در نیم‌کره شمالی زمین بلندترین شب سال و برابر با انقلاب زمستانی بوده و در نیم‌کره جنوبی بلندترین روز سال است. چراکه فصل ها در نیم‌کره های شمالی و جنوبی دقیقا برعکس هم بوده و به همین ترتیب بلندترین شب سال در نیم‌کره جنوبی که ۳۱ خرداد می باشد، در نیم‌کره شمالی بلندترین روز سال است.

در هر صورت برای ما ایرانیان که در نیم‌کره شمالی قرار داریم، این شب از غروب آفتاب روز ۳۰ آذر (آخرین روز پاییز) شروع شده و تا طلوع آفتاب روز ۱ دی (نخستین روز زمستان) ادامه دارد.

اقوام بسیاری نیز به مانند ما این شب را جشن می‌گیرند و به طور مثال با ورود مراسم خاص این شب توسط ایرانیان به قلمرو رومیان، این جشن با نام «ساتورن» شناخته می شود.

از این شب به بعد که از لحاظ نجومی برابر با انقلاب زمستانی است، روزها طولانی تر و شب ها کوتاه تر خواهند شد.

معنای لغوی واژه ی «یلدا» زایش زادروز و تولد است. ایرانیان باستان با این باور که طلوع خورشید در روز اول دی با بلندتر شدن روزها همراه بوده و تابش نور ایزدی فزونی خواهد یافت، آخر پاییز و اول زمستان را شب زایش مهر یا زایش خورشید می‌خواندند و از این رو جشن بزرگی برپا می‌کردند. همچنین نامیدن دهمین ماه سال به دی ماه – در دین زرتشتی به معنی دادار و آفریننده – به معنای ماه تولد خورشید است.

در کتاب نوروزنامه نوشته رضا مرادی غیاث آبادی، درباره آیین های مخصوص این شب اینگونه نوشته شده است : «ایرانیان در این شب و با آغاز بازگشت خورشید به سوی شمال شرق و افزایش طول روز که در اندیشه و باورهای مردم باستان به عنوان زمان زایش یا تولد دگر باره ی خورشید دانسته می شده و آن را گرامی و فرخنده می داشتند، جشنی بزرگ برپا می کردند».

به طور کلی در دوران کهن و در فرهنگ اوستایی، سال با فصل سرد شروع می‌شده است. در اوستا، واژهSareda, Saredha  ،«سَرِدَ» یا «سَرِذَ» که مفهوم «سال» را در برداشته، خود به معنای «سرد» بوده و به معنای بشارت دادنِ پیروزی اورمزد بر اهریمن و غلبه ی روشنی بر تاریکی است.

در ایران باستان، سفره شب یلدا را «میَزدMyazd » می نامیدند و شامل میوه‌های تر و خشک، آجیل یا به اصطلاح زرتشتیان «لُرکLork»می شده است. همچنین روز پس از شب یلدا (یکم دی ماه) را خورروز (روز خورشید) و دی گان می‌خواندند که تعطیل عمومی بوده و به استراحت می پرداختند!

در ایران مرکزی چله بزرگ زمستان از آغاز زمستان و آغاز دی ماه شروع شده و مدت آن چهل روز است. چله کوچک زمستان از شب دهم بهمن ماه تا پایان بهمن ماه بوده که مدت آن بیست روز است.

فرقه های گوناگون پیرو حضرت عیسی نیز با تفاوتهایی زادروز مسیح را در یکی از روزهای نزدیک به انقلاب زمستانی دانسته و همچنین جشن سال نو و کریسمس نیز همچون تقویم کهن سیستانی در این دوران برگزار می شود که به روایت بیرونی مبداء سالشماریِ تقویم کهن سیستانی از آغاز زمستان بوده و جالب اینکه نام نخستین ماه سال آنان کریست نامیده می شده است.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *